Rehabilitasyon programı boyunca spor fizyoterapisti doÄŸru egzersiz teknikleri üzerinde yoÄŸunlaÅŸmalıdır. Sporcuyu uygun bir ÅŸekilde motive ederek ilerlemede genel prensipleri korumalı, aktivite ve egzersizlere ait limitasyonları doÄŸru ve yeterli bir ÅŸekilde belirlemelidir. Spor fizyoterapisti bu programda sürekli takip eden, izleyen bir kiÅŸi olmalı gerekli gördüğü anda programı deÄŸiÅŸtirebilmeli veya modifiye edebilmelidir.Â
Spor Fizyoterapisti programın hedeflerini belirlemeli ve açıklamalıdır. ÖrneÄŸin esnekliÄŸin olmayışı meydana gelen yaralanmayı esas hazırlayıcı faktör ise programda öncelikle sporcunun esnekliÄŸinin yaralanma öncesi olması gereken düzeyine getirileceÄŸi ve giderek artan bir yüklenme yapılacağı belirtilmelidir.Â
Problem, dinamik eklem instabilitesi ise buna baÄŸlı yaralanma oluÅŸmuÅŸsa program hedefi kas kontrolü ve kuvvetlendirmesi olacaktır.Â
Biyomekanik bir düzensizlik veya zayıf kas kontrolü söz konusu ise yaralanmanın etiyolojisi ve buna baÄŸlı faktörler üzerinde önemle durulmalıdır.Â
EÄŸer elinde imkanlar varsa cimnasyum, havuz veya izokinetik egzersiz aleti gibi egzersiz programlarını tüm bu imkanı kullanacak ÅŸekilde dizayn etmelidir. EÄŸer bu aletlere ve imkana sahip deÄŸilse daha basit aletler kullanarak örneÄŸin egzersiz bisikleti, lastik tüpler, bantlar, step tahtası ve ağırlıkları kullanarak veya sporcunun kendi vücut ağırlığını vücut pozisyonunu kullanarak uygun egzersizler oluÅŸturarak rehabilitasyon programını belirleyebilir.Â
Spor fizyoterapisti bu tedavi programını gerçekleÅŸtirirken hastanın güvenini kazanmalı sporcuyu etkileyen yaralanmaya baÄŸlı faktörleri belirleyerek sporcunun antrenörü ve ailesi ile iliÅŸki kurarak kısa ve uzun dönem rehabilitasyonda hedefler hakkında bilgi vererek iÅŸbirliÄŸi saÄŸlanmalıdır.Â
KAPALI KİNETİK ZİNCİR EGZERSİZLERİ VE KLİNİK UYGULAMALARIÂ
Rehabilitasyon eklemin hem ÅŸuurlu hem de ÅŸuuraltı algılamalarını geliÅŸtirerek proprioseptif mekanizmaları restore etmeli ve eklemin nöromüsküler stabilizasyonunu saÄŸlayarak sporcunun fonksiyonel düzeyini geliÅŸtirmeye odaklanmalıdır.Â
Rehabilitasyon da sıklıkla yapılan yanlış, klinik programlarda sadece eski ve bilinen metodların kullanılması ile sporcunun fonksiyonlarına daha güvenli döneceÄŸine inanılmasıdır. Bu programlarla sporcunun rehabilitasyonu limitlenmekte ve sonuçta sporcunun becerilerinin eÄŸitimi eksik olmakta ve yeniden yaralanma riski artmaktadır. Reaktif nöromüsküler eÄŸitim geleneksel rehabilitasyon programının bu eksiÄŸini kapatabilmek için geliÅŸtirilmiÅŸtir. Reaktif nöromüsküler eÄŸitim, kası ateÅŸleyen paternlerin aynı anda ve aynı düzeyde restorasyonu ile dinamik stabiliteyi saÄŸlamak ve iyi bir motor kontrol elde etmektir. Ayrıca eklemin pozisyon ve hareketi algılamasındaki artış ve dinamik kassal stabilizasyonun kazandırılması birlikte olacaktır.Â
Bu yöntem ile fonksiyonel eklem stabilizasyonu ve motor kontrol becerilerinin artırılması hedeflenmektedir. Önemli bir diÄŸer nokta ise eÄŸitim programı ile yaralanmış yapıların üzerine bindirilecek stres kalibre edilmekte ve giderek artırılmaktadır. Buradaki ilk hedef eklemin dinamik stabilizasyonunu restore etmektir.Â
Dinamik stabilite, fonksiyonel aktiviteler boyunca anormal eklem hareketlerini kontrol eder. Dinamik stabilitenin yeniden kazandırılması yaralanmanın tipine ve yapılan cerrahi giriÅŸime baÄŸlıdır.Â
ROM’un ve kuvvetin restorasyonunu takiben dinamik stabilite; temel motor öğrenme egzersizleri ve refleks stabilizasyon ile geliÅŸtirilir. Dinamik stabilite kazandırıldıktan sonra, reaktif nöromüsküler eÄŸitim günlük yaÅŸam aktiviteleri ve spora özel beceriler üzerinde odaklaÅŸmalıdır.Â
EÄŸitim programı pasif aktiviteler (örneÄŸin; yürüme, koÅŸma gibi) ile baÅŸlatılır. Kinestetik ve proprioseptif algılamayı artırarak kompleks aktiviteler ile nöromüsküler mekanizmalar geliÅŸtirilir ve eklem stabiliazasyonu saÄŸlanır.Â
Bu eÄŸitimi gerçekleÅŸtirebilmek için merkezi sinir sistemindeki motor kontrolu saÄŸlayan ve yöneten 3 merkezin görev ve sorumluluÄŸu iyice anlaşılmalı ve tanımlanmalıdır.Â
EGZERSİZ PROGRAMIÂ
Dinamik reaktif nöromüsküler kontrol aktiviteleri için rehabilitasyon programında yeterli bir iyileÅŸme saÄŸlanmış olmalıdır.Â
Aktivitelerde ilerlemede genel prensipler ÅŸunlardır;Â
  *YavaÅŸ hızlıdan çok hızlı aktivitelereÂ
  *Düşük kuvvetliden yüksek kuvvet gerektiren aktivitelereÂ
  *Kontrollu aktivitelerden kontrolsuz aktivitelere doÄŸru ilerlenilerek dinamik reaktif nöromüsküler kontrol geliÅŸtirilir.Â
Bu egzersizler baÅŸlangıçta; denge reaksiyonunu uyarlamalı veya alt ekstremitede ağırlık aktarma ile hareket paterninde ilerlenmelidir.Â
Bu reaksiyonlar basit olabilir. ÖrneÄŸin, çok az veya hiç gözükmeyen hareket ile statik kontrol elde edilir veya kompleks olabilir. ÖrneÄŸin, plyometrik cevap saÄŸlayan patlayıcı hızlanma, yavaÅŸlama veya yön deÄŸiÅŸiklikleri saÄŸlanarak elde edilir.Â
Fizyoterapist, kinestetik uyarı ve hareket paterninin kalitesini takip etmelidir. Tekrar ve set sayısının takibinden çok daha önemlidir. Çünkü yorgunluk oluÅŸursa, motor kontrol zayıflayacak ve eÄŸitimin etkileri kaybolacaktır. Bu eÄŸitim 3 fazda ve bu fazlara ait farklı yöntemlerle baÅŸarılmaktadır.Â
1.FAZ: Statik stabilizasyon (Kapalı halkanın yüklendiği ve yüklenmediği dönem). Bu fazın amacı statik stabilizasyonun sağlanmasıdır. 2 tip egzersiz kullanılır.
- 1. Uniplanar egzersiz
- Multiplanar egzersiz
Kullanılan teknik modifiye edilebilir.Â
2.FAZ: Transitional stabilizasyon (Hareketin ÅŸuurlu kontrolü). Bu fazın amacı: ağırlık vermeden baÅŸlayarak ağırlık verilen aktivitelere yüklenme yapılarak ilerlenmesidir.Â
Kullanılan egzersizler: çömelme (squat) Tek ayak öne alma, yüklenmeÂ
Bununda iki tipi vardır.
- Yardımlı
- Dirençli
Teknikler modifiye edilebilir. Bu fazdan son faza geçmek için fonksiyonel testler yapılmalıdır.Â
3.FAZ: Dinamik stabilizasyon (Åžuursuz kontrol-Yüklenme)Â
Kullanılan egzersizler:
- Sabit koÅŸu (stationary running)
- Lateral yer deÄŸiÅŸtirme (Lateral bounding)
- Çok yönlü tekrar (Multidirectional drills)
Teknik modifiye edilebilir. Fonksiyonel testler yapılmalıdır. Yaralanmış sporcunun rehabilitasyonunda ve yeniden eÄŸitiminde denge ve propriyosepsiyon eÄŸitimi üzerinde ayrı bir önemle ve dikkatle durulmalıdır.Â
BilindiÄŸi gibi yaralanma somatosensorial impulsların deÄŸiÅŸmesine neden olmakta bu da nöromüsküler kontrolu etkilemektedir.Â
EÄŸer statik ve dinamik denge ve nöromüsküler kontrol yaralanmayı takiben tekrar kazandırılmazsa, sporcu tekrarlayan yaralanmaya hazır hale gelecek ve performansı düşecektir.Â